نمادها در تاریخ و فرهنگ کُرد

از متن پشت جلد:

چرا و چگونه «مرگ‌» بیش از «زندگی» ارزشی نمادین یافته است؟
این پرسشی عمیقا مرتبط با تمامی جنبه‌های زیست ماست که این کتاب سعی بر آن دارد پاسخی از دل اساطیر؛ ادیان و فرهنگ بدان دهد. پاسخی که با تکیه بر نمادهای حیوانی پیش می‌رود و در این میان توجه ویژ‌ه‌ای به اساطیر و فرهنگ کردی و همچنین ادیانی مانند میترائیسم٬ زرتشت و اسلام شده است؛ چنانکه در این راستا تلاش شده تا به درکی نظام‌مند از ساختار نمادین فرهنگ کردی برسد که «زن» در مرکز این ساختار نمادین در پیوند با مفهوم «زندگی» و «خرد» نمادین می‌شود.

پژوهش موردنظر نظام‌ نمادین‌ کردها را حول محور مسئله جاودانگی صورت‌بندی می‌کند؛مسئله‌ای که زندگی را در کانون قرار می‌دهد و‌ مرگ را به حاشیه می‌راند.

از این رو‌ می‌توان این اثر را اولین و جامعترین پژوهش در حوزه مطالعه نمادها در فرهنگ کردی دانست که با نگاهی بدیع به مطالعه فرهنگ کردی می‌پردازد.

از مقدمه:

اثر حاضر تلاش دارد تا نظام نمادین کردها را که بخشی از جهان‌بینی آنها را شکل می‌دهد؛ درک کند و به این پرسش پاسخ دهد که اساسا نمادها چگونه نظام معنایی کردها را شکل می‌دهند؟ پاسخی که بررسی‌های تاریخی و میدانی با توسل به منابع دست اول تاریخی به این پرسش می‌دهد، نشانگر آن است که کردها دارای نظام نمادین متفاوتی هستند که علاوه بر تاثیرات تحولات تاریخی و فرهنگی و سیاسی، تاکنون توانسته است ساختاری منسجم را حفظ کند. امری که می‌تواند در عرصه‌های مختلف فرهنگ کردی به عنوان عاملی مهم در هویت‌بخشی کردها نقش بازی کند و منابعی نو و بکر را در دسترس هنرمندان قرار دهد، با این تفاوت که اثر حاضر تلاش کرده نظام معنایی منسجمی را با توسل به نمادها برای فرهنگ کردی تعریف کند. از این رو، این پژوهش با ارائه نگاه نو و تحلیلی می‌تواند مرجعی برای کسانی باشد که در پی منابعی دقیق برای ساخت هویت کردی هستند.

در این میان آنچه بیش از هر چیز سخت می‌نمایاند؛ جستجوی نمادها بود. اینکه این نمادها را از کدام بخشهای فرهنگ و هنر و تاریخ کرد می‌توان استخراج کرد؟ منابعی که در عین حال که دارای اعتبار علمی و تاریخی باشند، به لحاظ پژوهشی نیز در دسترس باشند. جستجو در میان آثار و منابعی که دارای محتوایی نمادین باشند، ما را به سمت و سوی منابع دست اول تاریخی و فرهنگی کشاند. منابعی مانند نقوش حک شده بر سنگ‌نگاره‌ها، سفالینه‌ها، سنگ قبور و نقش‌مایه‌های موجود در خالکوبی‌ها و طرحهای گلیم‌ها؛ اما این منابع به تنهایی کافی نبودند و نیاز بود تا بی واسطه با فرهنگ کردی نیز روبرو شد تا بتوان به نتایجی معتبر و متقن دست یافت؛ بدین جهت ما علاوه بر منابع تاریخی به سراغ منابع فرهنگی نیز رفتیم و چه چیزی بهتر و دقیقتر از فولکلور می‌تواند به درک ما از این موضوع کمک کند. نمادها نیازمند بستری برای رشد کردن و ماندگاری در دل تاریخ هستند و این بستر را فرهنگ عامه فراهم می‌کند؛ آن جنبه‌هایی از فرهنگ که ما به نام اساطیر، افسانه، آداب و رسوم، باورهای عامیانه و مهمتر از همه دین و آئین‌های مذهبی می‌شناسیم. نمادها در دل این عناصر صورتبندی و تئوریزه می‌شوند و در ناخودآگاه جمعی به عنوان سمبل ماندگار می‌شوند. از این رو هر بررسی نظام نمادین، همزمان بررسی همه این عناصر مهم فرهنگ نیز هست.

لازم به ذکر است نگارنده به این حد از منابع بسنده نکرده است و برای اثبات معانی دقیق نمادها از نمادشناسی تطبیقی نیز بهره جسته است. در این چارچوب با تکیه بر نمادشناسی تطبیقی تلاش شده است تا نگاهی به نظام معنایی سمبلهای حیوانی در تمدنهای دیگر به ویژه تمدنهای کهن مصر، یونان، هند و بین‌النهرین انداخته شود و سپس به طور مفصلتری نظام نمادین هر سمبلی در ایران مورد بررسی قرار بگیرد تا بتوان به درک بهتر و دقیقتری از هر نماد در فرهنگ کردی دست یافت؛ اما آنچه در کنار بررسی‌های تطبیقی توجه ویژه‌ای به آن خواهیم داشت؛ چگونگی گذار از ساختار مادرمرکز به پدرمرکز در هر ساختار نمادین خواهد بود. در واقع این دوران گذار را مى‌توان با نشستن یک خداى نرینه به جاى یک مادرخداى آغازین در جایگاه ریاست خاندان‌هاى ایزدى هم زمان دانست که سعی شده در تحولات نظام معنایی هر حیوان بدان پرداخته شود.